Табалаах нэһилиэгин «Дьүөгэ» түмсүүтүн салайааччыта Клавдия Христофоровнаҕа бу сыл умнуллубат үтүө түгэннэри уунна. Кини социальнай харалта тэрилтэтигэр үлэлээбитэ 35 сылынан быйыл СӨ Социальный харалтатын үтүөлээх үлэһитэ бэлиэнэн наҕараадаланна уонна анал байыаннай дьайыыга туһааннаах волонтерскай хамсааһыҥҥа киллэрбит кылаатын иһин «Волонтер» бэлиэни тутта.
Биир умнуллубат үтүө түгэнинэн — анал байыннай дьайыы кыттыылаахтарын дьиэ кэргэттэригэр көмө оҥоро сылдьар МЕГА уопсастыбаннай түмсүү салайааччыта Вероника Николаевна Семенова-Хомусчаана Өлүөнэ өрүс арыытыгар өрөгөйдөөх күнүн бэлиэтээһиҥҥэ ыҥырылынна. Саха сирин араас улуустарыттан, куораттарыттан норуот эмчиттэрэ, волонтердар, доҕотторо — сүүсчэкэ киһи мустан, Туймаада сирин-уотун маанылаах арыытыгар үбүлүөйү бэлиэтиир алгыстаах тэрээһиҥҥэ Дьааҥыттан ыҥырыылаах ыалдьыт, норуот эмчитэ Клавдия Попова сырытта.
«Ол маанылаах түһүлгэҕэ сылдьан, Табалаахтааҕы «Дьүөгэ» түмсүү сакааһынан, Адыаччы ууһа Николай Семенович Стручков сэлии муоһунан оҥорбут сувенирын уонна Махтал суругу үөрүүлээх быһыыга-майгыга Вероника Николаевнаҕа туттардым.
Вероника Николаевна Семенова-Хомусчаана сүрдээх дьулуурдаах, тэрийэр дьоҕурдаах киһи буолан, тэрээһин уратытык ыытылынна. Култуурунай чааһа Саха сиригэр эрэ буолбакка, тас дойдуга тиийэ аатырбыт «Чолбон» этно-рок бөлөх тыыннаах муусукатынан доҕуһуолланна.
Дьааҥыттан уолбут, Ил Түмэн дьокутаата Сергей Афанасьевич Сивцев туруорсуутунан, Хомусчаанаҕа анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэттэригэр киллэрэр сүдү кылаатын иһин «Мир и Согласие» бэлиэ туттарылынна.
Тэрээһин быыһыгар хонууга лууктаан, кэпсэтэн-ипсэтэн, олус бэркэ сынньанныбыт. Маны таһынан, бу айан-сырыым бырагырааматынан Хаҥалас улууһугар Булгунньахтаахха тиийэн, Наталья Даниловна Александрованы көрсөн, отунан-маһынан, сибэккилэринэн чэйи оҥорор ньымаларын кытта билистим.
«Норуот эмчитэ» диэн билинии иҥэриллибитинэн, инникитин дьоммор-сэргэбэр оҥоруохтаах үлэм сиэринэн, «Доруобуйа оскуолата» диэн алта күннээх куурустарга үөрэнним — массаастааһыҥҥа Арассыыйа норуот эмчитэ, рейки маастара Мэн Чо кууруһугар уонна остеопатия исписэлииһэ Алевтина Григорьевна Петрова кууруһугар.
Биир үтүө түгэнинэн, бэйэм аймах дьоммун көрүстүм. Убайым Владимир Николаевич Ефимов «Өбүгэлэрим тустарынан билэр, истибит киһи мин эрэ хааллым. Кинилэр тустарынан тугу билэрбин сурукка-бичиккэ хаалларбатахпына, кэпсээбэтэхпинэ, буруйдаах курдук сананабын. Онон балтым, эн үйэтитиэҥ диэммин, эйиэхэ туттарабын» диэн туран, өбүгэлэрбит тусатрынан суруйбут тэтэрээтин туттарда. Инньэ гынан, инники соруктарым улахаттар», — диэн сырдатар туруу үлэһит, Далбар Хотун Клавдия Христофоровна. Бэс ыйын 13 күнүгэр кини социальнай харалтаҕа үлэлээбитэ 35-с сылын туолбут.
Тиэмэҕэ эргиллэн эттэххэ
Клавдия Христофоровна доруобуйаларынан хааччахтаах, араас кыһалҕалаах дьоҥҥо иһирэх ийэ кэриэтэ аламаҕайдык сыһыаннаһан, кыһалҕаларын мүлүрүтэн, сүрдээх кытаанах уонна эппиэтинэстээх үлэҕэ 35 сыл устата үлэлээбитин тустаах бэйэтэ билэн эрдэҕэ.
«Ыарахаттар бааллара. Хаста да уурайаары гына-гына, дьаныарбынан, күүспүнэн сыралаһан, бачча өр үлэлээн кэллим. Дьахтар киһиэхэ бу үлэ наһаа ыарахан. Дьон олоҕо, доруобуйата, оттор маһа, иһэр уута, мууһа, эмэ-томо, тус кыһалҕаларын суох гыныы барыта эйигиттэн, ол эбэтэр, социальнай харалта үлэһититтэн тутулуктаах», — диир.
Хотугу, тыйыс, уһун тымныылаах улууска олорор, толору хааччыллыыта суох олохтоох нэһилиэккэ оттор мас, иһэр уу, ону ааһан, айан-сырыы үгүс кыһалҕалары үөскэтэрэ, үгүс нэһилиэк киин ититэр систиэмэҕэ холбоммокко олороро, кыаммат дьон ахса сыл ахсын элбээн иһэрэ, саастаах уонна аҥаардас дьон элбээһинэ бүттүүн дойдуга буола турар көстүү буоларын этэр.
Табалаахха, билиҥҥи туругунан, түөрт социальнай үлэһит — Татьяна Константиновна Юмшанова (биэнсийэҕэ саҥа тахсыбыт), Александр Егорович Слепцов 20-тэн тахса сылын үлэлии сылдьарын, Ньургун Андреевич Потапов былырыыҥҥыттан үлэлээн эрэрин, хас биирдиилэрэ 7-8 -тыы киһини көрөллөрүн, үтүө суобастаахтык үлэлии сылдьалларын этэр.
Муус-мас өттүнэн хааччыйыыга дьаһалта өттүттэн тыыл бэтэрээннэригэр көмө оҥоһулларын, үлэлээн ааспыт дьоҥҥо тэрилтэлэрэ көмөлөһөллөрүн, оттон тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлээбит киһи, тэрилтэтэ суоҕунан, туга да суох хааларын уонна аахсыйа чэрчитинэн эрэ көмө оҥоһуллалларын, ону таһынан, учаастак балыыһатын кытта бииргэ үлэлэһэр буолан, кэмигэр суһал тырааныспарынан хааччыйыы ыытылларын, мэдиссиинэ көмөтө улаханын этэр.
Клавдия Христофоровна нэһилиэнньэни долгутар биир боппуруоска санаатын маннык үллэстэр: «Кырдьаҕастар интэринээт-дьиэлэригэр киһини ыытыыга миэстэ булуу бэрт элбэх үлэнэн, уһун уочарат кэнниттэн булуллар. Онно соторутааҕыта биир киһини ыыппыппыт. Улууспутугар урукку курдук, «кырдьаҕастар дьиэлэрэ» баара буоллар. Инникитин соҕотох дьон, анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара кэлиэхтэрэ, элбиэхтэрэ турдаҕа. Биһиги улууспут Аартыкаҕа биир улахан нэһилиэнньэлээх улуус. Онон оннук интэринээт хайаан да наада».
Олоҕун 35 сылын социальнай харалтаҕа – дьону көрүүгэ-харайыыга анаабыт Клавдия Христофоровнаттан: «Дьонуҥ уурайаары гынаргын истэн, сайыспаттар дуо?» диэн ыйытабын. «Уурайар туһунан кыра-кыралаан дьоммун бэлэмнии сылдьабын. Маннык үлэҕэ, сааһырдахха, кэмигэр, киһи син биир тохтуохтаах дии саныыбын», — диир.
Клавдия Христофоровна өр сыллаах сыралаах үлэтин үрдүктүк сыаналаабыттарыгар Дьааҥы улууһун социальнай харалта тэрилтэтин салалтатыгар, үлэһиттэригэр уонна улуус дьаһалтатыгар махтанарын иһитиннэрдэ. Бу күһүн, балаҕан ыйын 23 күнүгэр Москва куоракка ыытыллыахтаах норуот эмчиттэрин кэнгириэһигэр ыҥырыллыбыт үтүө сонунун үллэһиннэ.
Раиса ЧИРИКОВА.