Боруулаах орто агрооскуолатын сүрүн бырайыагынан бу дьыл муус устар 19 күнүгэр Дьааҥы агрохайысхалаах оскуолаларын үөрэнээччилэригэр аналлаах «Сатабыл – 2025» – идэҕэ уһуйуллуу кэмпитиэнсийэлэригэр күрэхтэһии төрдүс төгүлүн буолан ааста.
«Сатабыл» бэстибээл сүрүн сыала-соруга – үүнэр көлүөнэ оҕолорбут, ыччаппыт тыа сирин үлэтигэр сатабыллара төһө сайдыбытын уонна идэҕэ уһуйуллуу таһыма хайдах туруктааҕын билгэлээһин. Бу бэлиэ тэрээһин биһиги уһуйааччыбыт, педагогика билимин хандьыдаата, мэтэдиис, СӨ үөрэхтээһинин Үтүөлээх үлэһитэ, ССРС уонна РСФСР үөрэхтээһинин, СӨ тыа хаһаайыстыбатын туйгуна Петр Кондратьев сахалыы айылгылаах «Сатабыл» үөрэҕинэн салайтаран аан маҥнай 2017 сыллаахха тэриллибитэ. Онон быйылгы күрэхпит П.П. Кондратьев сырдык аатын кэриэһигэр уонна Улуу Кыайыы үбүлүөйдээх 80 сылын чиэстээн ыытылынна.
2017 сыллаахха күрэх 8 кэмпитиэнсийэнэн ыытыллыбыт эбит буоллаҕына, 2019 сылга 12 көрүҥ идэҕэ бастыҥтан бастыҥы, чулуу кыттааччыны талбыппыт: сылгыһыт, тырахтарыыс, булчут, тимир уонна мас ууһа, агроном, иистэнньэҥ, төрүт иискэ маастар, асчыт, кондитер, предприниматель, архитектор, журналист. 2022 сылга уолаттар эрэ бэйэлэрин сатабылларын төрүт дьарык 5 көрүҥүгэр тургутан көрдөрбүттэрэ.
“Сатабыл” күрэҕэ билигин аан дойдуга, Россияҕа тэнийбит WorldSkills, «Эдэр профессионаллар» хамсааһын ньымаларынан ыытыллар. Билигин оҕо, ыччат үлэ араас ньымаларыгар сатабыллаах, идэҕэ дьоҕурдаах гына оскуола саҕаттан бэлэмнээх тахсара олохпут ирдэбилэ буолла. Аныгы кэм киһитэ төһөнөн элбэҕи сатыыр соччонон дэбигис идэтин уларытар, ханнык баҕарар түгэҥҥэ сөпкө дьаһанан сылдьар.
Биири бэлиэтээн этэбит, кыттааччы сатабыла, атыннык эттэххэ, маастарыстыбата кини уһуйааччытыттан уонна оҕо үлэҕэ иитиллибит эйгэтиттэн, дьиэ кэргэнигэр иитиллиититтэн тутулуктаах.
Быйылгы күрэххэ ыҥырыыбытын ылынан, биир ситимҥэ тутуһан үлэлиир икки оскуолабыт – Арыылаах уонна Сартаҥ орто агрохайысхалаах оскуолалара кэлэн кытыннылар. Боруулаах оскуолатыттан 2 хамаанда турбута.
Дьүүллүүр сүбэҕэ, сүрүннээн, нэһилиэк олохтоохторо кытыннылар. Ол курдук, «Төрүт иискэ» нэһилиэкпит уран тарбахтаах иистэнньэҥнэрэ “Байды” НТК худуоһунньуга – В.М. Гермогенова, олохтоох бибилэтиэкэ Киинин салайааччыта, СӨ Үөрэҕириитин туйгуна – Ж.М. Слепцова. Асчыттары Боруулаах оскуолатыттан интернат повара Т.П. Татаринова уонна идэтийбит асчыт С.И. Тимофеев, «Агрономияҕа” оройуоннааҕы Үөрэх салаатын эбии үөрэхтээһини сүрүннүүр исписэлииһэ М.В. Коколова уонна Боруулаах орто оскуолатын физикаҕа, информатикаҕа учуутала А.В. Потапова. «Сылгыһыт» кэмпитиэнсийэҕэ – оройуоннааҕы тыа хаһаайыстыба салаатын салайааччыта К.С. Ефимова уонна сылгыны иитиинэн утумнаахтык дьарыктанар С.Г. Потапов. Булчуттары — нэһилиэкпит спортсаалатын тренер-инструктора А.Х. Слепцов уонна С.Г. Потапов. «Электрик” кэмпитиэнсийэҕэ — нэһилиэктэн электрик идэлээх С.В.Иванов уонна В.А.Козлов. Сварщиктары нэһилиэкпит сыбааркаһыт ууһа С.И.Комелев уонна анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа, билигин кылгас болдьоххо сынньалаҥҥа кэлэ сылдьар киэн туттар биир дойдулаахпыт Ю.П. Слепцов сыаналаатылар. «Мас ууһа» көрүҥэр -иэдэр уус В.В. Потапов уонна оскуолабыт иитэр үлэҕэ дириэктэр сүбэһитэ Д.А. Гоголев. Тырахтарыыстары тирэх хаһаайыстыба салайааччыта Н.Н. Попов уонна тиэхиньикэҕэ дэгиттэр суоппар М.П. Гермогенов сыаналаатылар.
Кыттааччылар бары сэрэхтээх буолуу инструкциятын ааһан баран, 3 түһүлгэнэн тарҕанан күрэхтэстилэр. Нэһилиэк стадионугар анаан бэлэмнэммит былаһааккаларга уолаттар уустук тургутуулары аастылар. Мас уустара «Штиль» эрбиитин, сүгэни туттан бэрэбинэни хайытан, эрбээн ыскамыайка оҥорон таһаардылар. Сыбааркаһыттар тимири көнө сиигинэн ыпсаран холбоотулар, электриктэр уот ситимин таҥан лаампаны, розетканы үлэлэттилэр, булчуттар туут хайыһарынан сырсан сыал ыттылар, туһах, таҥыа ииттилэр, уустук моһоллору туораатылар, ыйытыктарга хоруйдаатылар. Оттон сылгыһыттар аты ыҥыырдаан уонна көлүйэн сыарҕалаах атынан сүүрдэн көрдөрдүлэр. Тыраахтары ыытар уолаттар тимир көлөнү бэрт хачымаҕайдык тутан, салайан бэлиэтэммит суолунан айаннаттылар.
Асчыт кыргыттар оһоҕоско хаан кутан буһардылар уонна сахалыы баахыла астаан амсаттылар, иистэнньэҥнэр сукунаттан дьабака бэргэһэ быһан, биэтэстээн тигэн таһаардылар. Агрономнар тыллыбыт сиэмэни арааран олордуу, рассааданы көһөрүү ымпыктаах үлэтин көрдөрдүлэр.
Сүрүн ирдэбилинэн, күрэхтэһии бары ирдэбили тутуһан ханнык да мөккүөрэ суох ыытылларын дьүүллүүр хамыыһыйа кыраҕытык көрдө, сыаналаата. Оҕолор олус кыһаллан бэриллибит сорудахтарын бары толордулар. Сорохтор саҥа холоммут эбиттэр. Төһө да кылгас болдьоххо бэлэмнэммиттэрин иһин удьуордааһын, айылгыбытыгар да баар сатабыллар, «баардаах баара өтөр» дииллэринии, уһуктан уонна дьиэлэригэр үлэлии үөрэммит буолан, оҕолор улаханнык уустугурдубатылар.
Күрэхтэһиигэ уопсайа 37 үөрэнээччи кытынна. Түмүк көрдөрүүлэр:
«Төрүт ас»
1 м. — Юмшанова Виолетта, 9 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Новгородова Е.Ю.)
2 м. — Новикова Юлияна, 11 кыл., Сартаҥ орто оскуолата (сал. Новикова М.С.)
3 м. — Другина Амелия, 9 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Старостина Е.В.)
«Төрүт иис»
1 м.- Новгородова Светалина, 8 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Татаринова А.Ю.)
2 м. — Стручкова Любовь, 8 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Ефремова Нь.К.)
3 м. — Прудецкая Светлана, 9 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Татаринова А.Ю.)
«Агрономия»
1 м. — Винокуров Юрий, 8 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Стручкова З.Д.)
2 м. — Бойко Марианна, 8 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Старостина Е.В.)
3 м. — Потапова Сайыына, 7 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Стручкова З.Д.)
«Сылгыһыт»
1 м. — Бурцев Николай, 10 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Горохов В.И.)
2 м. — Слепцов Богдан, 8 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Горохов В.И.)
3 м. — Слепцов Айтал, 10 кыл., Сартаҥ орто оскуолата (сал. Слепцов С.А.)
«Электрик»
1 м. — Слепцов Максим, 10 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Ефимов А.С.)
2 м. — Ефимов Егор, 11 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Иванов М.С.)
3 м.- Константинов Евгений, 8 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Ефимов А.С.)
«Сварщик»
1 м. — Горохов Валерий, 10 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Стручков А.Д.)
2 м. — Гермогенов Айаал, 8 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Стручков А.Д.)
3 м. — Алексеев Филипп, 10 кыл., Сартаҥ орто оскуолата
«Тракторист»
1 м. — Рязанскай Александр, 9 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Божедонов А.М.)
2 м. — Винокуров Николай, 9 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Слепцов В.И.)
3 м. — Старостин Семен, 9 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Божедонов А.М.)
«Мас ууһа»
1 м. — Рожин Дьулустан, 10 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Герасимов А.В.)
2 м. — Ефимов Дмитрий, Арыылаах орто оскуолата (сал. Бурцев И.М.)
3 м. — Белолюбскай Александр, 10 кыл., Сартаҥ орто оскуолата (сал. Ефимов Т.Т.)
«Булчут»
1 м. — Алексеев Александр, 9 кыл., Сартаҥ орто оскуолата (сал. Слепцов А.И.)
2 м. — Потапов Юрий, 8 кыл., Арыылаах орто оскуолата (сал. Бурцев И.М.)
3 м. — Рожин Александр, 7 кыл., Боруулаах орто оскуолата (сал. Попов И.Н.)
Хамаанданан миэстэлэри ааҕыы түмүгүнэн, Боруулаах орто оскуолатын 1 хамаандата – 1 миэстэ (14 б.), 2 миэстэ – Арыылаах орто оскуолата (23 б.), 3 м. – Боруулаах иккис хамаандата (25 б.).
Бу күн барыбытыгар умнуллубат түгэннэри хаалларда. Күрэхтэһиини сэҥээрэн көрбүт нэһилиэк олохтоохторо, ыалдьыттар оҕолорбут идэҕэ төһө бэлэмнээхтэрин, хайдах таһымнаахтарын көрдүлэр. Сынньалаҥ кэмигэр учууталларга анаан семинар, маастар-кылаастар буоллулар. Тэрээһиммит ыҥырыылаах ыалдьыта Я.Н. Иванова XXI үйэҕэ салайар идэ туох уратылааҕын туһунан үөрэтэр-эрчийэр олус наадалаах лиэксийэни ыытта. Арыылаах орто оскуолатын муусукаҕа учуутала Бурнашева А.И. оҕолорго флейтаҕа маастар-кылаас көрдөрдө. Оҕолор дэбигис үөрэнэн олус сэргээтилэр.
Махтал тылларын аныыбыт биһиги спонсордарбытыгар: “Дьааҥы оройуона” МО дьаһалтатыгар (баһылык Иванов В.М.), Боруулаах нэһилиэгин дьаһалтатыгар (баһылык Юмшанов Д.Н.), оройуоммут депутаттарын Сүбэтигэр (бэр. Ноговицына Е.В.), Тыа хаһаайыстыбатын салалтатыгар (салайааччы Ефимова К.С.), “Сулус” атыы-эргиэн киинин салайааччытыгар Попов В.Н., урбаанньыттарга – Слепцова Т.И., Рязанскай А.А., олохтоох маҕаһыын салайааччыларыгар — “Все для дома” (Горохова А.Е.), “Кустук” (Степанов В.Е.), “Арктика суоллара” тэрилтэтин салайааччытыгар Потапов Г.В., Боруулаахтааҕы Сынньалаҥ киинигэр (дириэктэр Неустроева А.С.), Баатаҕай орто оскуолатыгар (директор Григорьева Л.Н.) уонна Боруулаах нэһилиэгин түмсүүлэригэр – «Аҕа сүбэтэ» (салайааччы Романов П.А.), “Эр сүбэтэ” (сал. Слепцов В.В., “Эдэр ийэлэр” (сал. Слепцова А.А.).
Сүрүн спонсор – Боруулаах орто оскуолата. Эһиги өйөбүлгүт баар буолан кыттааччыларбыт илии тутуурдаах, өйдөбүнньүк бэлэхтээх буоллулар. Эһиги бу тэрээһин суолтатын таба сыаналаан, өйдөөн кэскиллээх хамсааһыҥҥа дьоһун кылааккытын киллэрдигит. Маны таһынан, В.М. Гермогеноваҕа уонна Н.Е. Юмшановка, Боруулаахтааҕы оҕо уһуйаанын сэбиэдиссэйигэр, төрөппүт быһыытынан өйөөн көмөлөспүттэрин иһин махтанабыт. Ураты истиҥ махталбытын биллэрэбит суолу-ииһи, ханнык да харгыһы аахсыбакка хомуллан кытта кэлбит биир ситим оскуолаларбытыгар – Сартаҥ орто агрооскуолатын кэллэктиибигэр (дириэктэр А.С. Пономарева), Арыылаах орто агрооскуолатыгар (дириэктэр В.Г. Павлова). Бу икки оскуола кэлэн тэрээһини ис хоһоонноон, көҕүн үрдэттилэр.
Түмүккэ, Т.Т. Ефимов, Сартаҥ орто агрооскуолатын производственнай үөрэхтээһиҥҥэ маастара санаатын үллэстэр: «Быйыл саҥа күрэхтэһэ кэллибит. Онон биһиэхэ үөрүүлээх бырааһынньык түһүлгэтин курдук. Тэрээһин кэрэхсэбиллээх, оҕолор араас үлэҕэ барытыгар үөрэнэллэр. Кыттааччылар уопуттаахтара көстөр. Тыа оҕолоругар, инники кэскилбит сайдыытыгар барытыгар туһалаах. Ылбыт сатабылларын олохторун устатыгар туһаныахтара турдаҕа. Олохторугар улахан үөрэх буолар».
“Сатабыл” күрэх хамсааһына сайда, тэнийэ турдун. Үүнэр көлүөнэ ыччаппыт төрүт дьарыктан тэйбэккэ, тыа сирин үлэтин бары көрүҥнэрин баһылаан олоҕор бэлэмнээх, эрэллээх буолан тахсарыгар дэгиттэр дьон буолуннар.
И.Ю. Рязанская, дириэктэри үөрэх чааһыгар солбуйааччы, Боруулаах орто оскуолата