Дьааҥыга сопхуостар тэриллибиттэрэ 65 сылыгар анаммыт Үрүҥ Тунах ыһыахтар бэрт тэрээһиннээхтик ыытыллан аастылар.
2016 сыллаахха Дьааҥы куоратын Хоптолооҕор ыытыллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо Ыһыаҕын сүдү тутууларын туонатыгар бэс ыйын 27 күнүгэр Арассыыйаҕа Норуоттар сомоҕолоһууларын, Саха сиригэр Култуура, Дьааҥыга Тыа хаһаайыстыбатын сылларын чэрчитинэн, Дьааҥы оройуонугар сопхуостар тэриллибиттэрэ 65 сылыгар аналлаах үбүлүөйдээх ыһыах ыытыллан ааста.
Сопхуос саҕанааҕы кэм, “Верхоянскай” сопхуоска үлэлээн ааспыт чулуу үлэһит дьон үгүстүк ахтылыннылар, элбэх күрэхтэһиилэр, араас оонньуулар ыытылыннылар. Хоптолоох түһүлгэтин ис барааныгар ыһыах тэрээһинэ куорат түөлбэлэрин параадтарынан саҕаланна. Кэлэри кэскиллиир, тускуну уһатар аналлаах ыһыах алгыһын талааннаах, айылҕалаах алгысчыт Герасим Старостин оҥордо.
Түһүлгэҕэ мустубут ыалдьыт-хоноһо, ыһыах дьоно алгыс ылан, эгэлгэ күрэстэрин дэлэччи тэрийдилэр, ону сэргэ эҕэрдэ кэнсиэр ырыата-тойуга, үҥкүүтэ-битиитэ ыраахха диэри дуорайда. «Бэргэн», «Дьааҥы сирин мааны Далбар Хотуна» күрэстэр бэрт көхтөөхтүк ыытылыннылар.
Билигин да кэрэхсэбиллээх көстүүлээх балаҕаҥҥа кэлиэксийэньиэрдэр быыстапкалара тэниччи тардылынна. Куоракка биллэр иистэнньэҥ элбэҕэ оҕолорго ыытыллыбыт «Саха кэрэ таҥаһа» күрэстэн көһүннэ. Бииртэн биир күрэстэн бастыҥнары ааттаатылар, «Верхоянскай» сопхуос 65 сылыгар аналлаах ыһыах өйдөбүнньүк наҕараадаларынан бэлиэтэннилэр.
Дьон-киһи сөбүлээн кэтэһэр ыһыылаах-хаһыылаах күрэхтэһиилэрэ күн саҕах диэки сыҕарыйыар диэри өрө күүрүүлээхтик ыытылынна – Арассыыйатааҕы уонна норуоттар икки ардыларынааҕы хапсаҕай федерациятын В.А. Нестеров бирииһигэр улуус нэһилиэктэрин мадьынылара күөн көрүстүлэр, ким эриирдээх, сымса, күүстээх кыайда-хотто. Сытыы хапсыһыы тыҥааһыннаах мүнүүтэлэрэ кыайыылаахтары ааттаата.
Ханна да буоларын курдук, дьону түһүлгэттэн ыыппат күрэстэр бырагыраама атаҕар киллэриллэн, «Дьааҥы Боотурдара» күрэхтэһии киэһэ 5 чааска ыытылынна. Унаар сайын алгыстаах бырааһынньыгын түмүктүүр күрэхтэһиигэ дьон тоҕуоруһа муһунна. «Боотур» аат иһин күүстээхтэн күүстээхтэр — олоҥхоттон түспүттүү быһыылаах аныгы боотурдар киирсиилэрэ “Верхоянскай” сопхуос тэриллибитэ 65 сылыгар анаммыт Үрүҥ Тунах ыһыах таһымын өрө таһаарда, ыалдьыттар, олохтоохтор үөрүүлэрэ үрдээтэ, тэрийээччилэргэ махталлара улаатта.
Салгыы Дьааҥы бастыҥ ырыа айааччыта Николай Слепцов-Цой «Үрүҥ түүн» ырыатынан ааттаммыт үрүҥ түүн түһүлгэтигэр ыччат дьон үҥкүүтэ, билсиһиитэ, эҕэрдэлэһиитэ саҕаланна. Саҕаланна, ол аата Үрүҥ Тунах ыһыах уйгута улаатта!
Түһүлгэлэр күрэстэрэ
Хороҕор муостаах, сыспай сиэллээх сыһыы-хонуу аайытын сырсыбыт быйаҥнаах кэмнэрин санаппыт түөлбэ көрүүтүн күрэҕэр бастаабыт куорат IV- с түөлбэтэ чиэстээхтик бэлиэтэннэ, бастыаҕын бастаата.
Портовской уонна Киров уулуссатын 42-гэр диэри хабыллар уулуссалар, ол эбэтэр IV түөлбэ эдэр, эрчимнээх салайааччыта, электростанция сүрүн маастара Василий Иосифович Слепцов тус салайыытынан, сценарийынан туруоруллубут, сопхуос кэмин көрдөрөр туруоруута улаханнык биһирэннэ.
Үкэр от быкпыт чээлэй солко хонууга ыалдьыттары күндүлүүр 70-тан тахса көрүҥнээх ыһыах аһа тэлгэммит. Түөлбэ аатын көмүскэһэ аҕалыллыбыт кууруссалар хооҕурҕаһыылара, кустар, хаастар сонурҕаабыттыы моонньуларын уһата-уһата мускунуулара, сибилигин аҕай түспүт сымыыттар төгүрүһэн сыталлара, ону тэҥэ, «бэттэх кэллэххинэ, кэйиэм» диэбиттии эрилис-торулус көрүтэлээбит козалар сопхуос саҕанааҕы кэми санаттылар.
Ол эриэккэһи көрөн, хайгыы турдахха, от тиэниилээх тыраахтар бырылатан кэлбитэ, маҥан халааттаах, үрүҥ халпаактаах, кыраабыл сүгүүлээх ыанньыксыт кыргыттар тыраахтары арыаллаан киирбиттэрэ өссө сонун көстүүнү үөскэттэ. Ас барыта саха уран тарбахтаахтара ойуулаан, чочуйан оҥорбут иһиттэригэр ууруллубуттара – сылгы кымыһа, быырпах, коза үүтэ, үтэһэлээх эт, сылгы иһэ уонна да элбэх эт, үүт, бурдук ас хоточчу тардыллыбыта куорат сахата баарын итэҕэттэ.
«Верхоянскай» сопхуос олоҕо-дьаһаҕа, ситиһиилэрэ, үлэлээн ааспыт чулуу дьоно сырдатыллыбыттар. Сопхуоска өр сылларга булгаахтырынан үлэлээбит, билигин куорат Бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Вера Афанасьевна Старостина сиһилии кэпсээбитин дьон олус сэргээтэ. Бу сырдатыыга XXI үйэ дьонун өбүгэлэрэ, Дьааҥы улууһун сайдыытыгар улахан кылааттарын уурбут, тыа хаһаайыстыбатын, механизация, салалта, үөрэх, мэдиссиинэ, култуура о.д.а. эйгэлэргэ үлэлээбит дьон хаартыскалара, ситиһиилэрэ киэҥник сырдатыллыбыттар.
IV түөлбэ олохтоохторо ыһыах тэрээһинин күрэстэригэр кыттан, үрдүк ситиһиилэммиттэрэ түөлбэ кыаҕын көрдөрдө. Бэлиэтээн эттэххэ: «Дьааҥым сирин мааны Далбар Хотуна» күрэс Гран-при хаһаайкатынан удьуор талааннаах, саха төрүт култууратын этигэр-хааныгар иҥэринэ сылдьар, Верхоянскай куорат оҕо ускуустубатын оскуолатын учуутала-уһуйааччыта, Табалаахтан сыдьааннаах Дьааҥы куоратын маанылаах кийиитэ Валентина Валерьевна Рожина буолла.
Күрэс бастакы үрдэлин «Тускул» түмсүү маанылаах хотуна Марианна Георгиевна Слепцова тутта. Элбэҕи эрэннэрэр кэскиллээх хапсаҕайдьыт ыччат Эрэл Семенов Арассыыйатааҕы уонна норуоттар икки ардыларынааҕы хапсаҕай федерациятын В.А. Нестеров бирииһигэр ыытыллыбыт хапсаҕай күрэҕэр бэйэтин ыйааһыныгар чөмпүйүөннээтэ. Маны таһынан, түөлбэ дьоно ыһыах тэрээһинин бары күрэстэригэр, кэнсиэригэр көхтөөхтүк кыттан, өрөгөйдөөх Үрүҥ Тунах ыһыаҕы киэргэттилэр, сыл бэлиэлэрин үс үктэллээх оһуохайыгар ааспыт кэмнэри, саҥа кэми уруйдуу-айхаллыы хаамыстылар.
Кыайыылаах IV түөлбэ салайааччыта Василий Иосифович Слепцов тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар Татьяна Алексеевна Потаповаҕа, Степанида Гаврильевна Неустроеваҕа, этинэн, аһынан көмөлөспүт дьоҥҥо, түөлбэ күрэҕэр көхтөөхтүк кыттыбыттарга, күрэстэр кыайыылаахтарыгар, ыһыах инниттэн тэҥҥэ сүүрбүт-көппүт кынат киһитигэр Вера Афанасьевна Старостинаҕа истиҥ махталын тиэрдэр.
Кырдьык оннук – кыайыы түмсүүлээх буоллахха, кэлэр.
Боотто Асхаарап