Билигин устудьуоннар сайыҥҥы сынньалаҥнарын туһалаахтык атааралларыгар суол аһаҕас – ким төрөөбүт дойдутугар тиийэн үлэлиир, дьонугар көмөлөһөр, ким дойду араас муннуктарыгар баран бастакы профессиональнай уопут ыларга, хамаандаҕа үлэлииргэ, ону таһынан лидерскэй хаачыстыбаны үүннэрэргэ, эппиэтинэстээх, дьиссипилиинэлээх буолуу оскуолатын ааһар уонна үүммүт үөрэх дьылын саҥа көрүүлэрдээх көрсөр. Холобур, устудьуоннар этэрээттэрин холбоһуктара тутууга, бырамыысалыннас эбийиэктэригэр, тимир суол оҥоһуутугар, рейстэргэ проводник, уу халааныттан эмсэҕэлээбит улуустарга, куораттарга эрчимнээх үлэһит илии буолан дойдуга улахан көмөнү оҥорор.
Аныгы тыа сирин ыччата сайдыылаах олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыр, көрүүтэ-истиитэ ураты, ыраах, ырата ыраас, билиитэ киэҥ ыырдаах эбитин бу сайыҥҥы сынньалаҥнарыгар пассажирскай хампаанньаларга киирэн проводник быһыытынан үлэлээн араас өрөгүйүөннэринэн айаннаабыт Дьааҥы ыччаттарыттан көрүөххэ сөп. Олортон биирдэстэрэ Чөрүмчэ сэлиэнньэтиттэн төрүттээх ХИФУ Педагогическай институтун устудьуона Анна Ефимова. Кини ханна да сырыттаҕына төрөөбүт дойдута сүрэҕэр куруук чугаһын этэр: «Мин саамай кэрэ, ураты айылҕалаах дойдуга Дьааҥы Чөрүмчэтигэр төрөөбүм. Улахан дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт буоламмын ханнык да үлэттэн толлон турбаппын. Бииргэ төрөөбүт сэттэбит. Кыра сааспыттан бырааттарбын, балыстарбын уруоктарын аахтарарбын сөбүлээччибин, инникитин учуутал буолар санаалааҕым. ХИФУ Педагогическай институтун 3-с куурсун алын үөрэхтээһин уонна английскай тыл учууталын идэтигэр үөрэнэ сылдьабын. Институтка группабытыгар 16-быт. Бииргэ үөрэнэр оҕолорум тугу эмит өйдөөбөтөхтөрүнэ быһааран биэрэрбин сөбүлүүбүн. Ийэм – Александра Ивановна Томская, Чөрүмчэтээҕи оҕо уһуйаанын иитээччитэ, аҕам – Степан Сергеевич Ефимов, бу тэрилтэҕэ охранниктыыр. Иллэҥ кэммэр ыллыырбын, кинигэ ааҕарбын сөбүлүүбүн, доҕотторбун кытта көрсөбүн.
Чөрүмчэбэр сылга биирдэ кэлэн барабын, сайын эбэтэр кыһын. Саҥа дьылы төрөөбүт дойдубар Чөрүмчэҕэ дьоммун кытта ылар былааннаахпын – оҕо сааһы санатар саамай сөбүлүүр уонна кэтэһэр бырааһынньыгым».
Аня устудьуон олоҕун саамай хабайар киинигэр сылдьар лиидэр, «Дьүкээбил» түмсүүгэ пресс-киини салайар. Сайыҥҥы сынньалаҥын туһалаахтык хайдах атаарыахха диэн ыйытык бэртээхэй ааны аһан биэрбитин, проводник үлэтин туһунан биллэриини интернеккэ көрбүтүн, онон сиэттэрэн, ханна тиийэн үлэлээбиттэрин туһунан сырдатар. «Проводниктарга «DIАMOND», «Северия» уонна быйыл кулун тутарга арыллыбыта биһиги этэрээппит «Дьүкээбил». Этэрээттэри сүүрбэччэлии киһинэн араартаабыттара. Саха сириттэн сүүрбэччэ оҕо сорохпут Челябинскайга тиийбиппит, сорохтор Тындаҕа хаалбыттара. Дьааҥыттан түөрт буолан сырыттыбыт — Табалаахтан Лебедева Инна – ХИФУ ИЯКН саха тылын учууталын идэтигэр үөрэнэр, Арыылаахтан Неустроев Семен — Дьокуускайдааҕы индустриальнай — педагогическай колледж устудьуона, Боруулаахтан Эверстова Карина, ХИФУ устудьуона, иккиэн бииргэ Педагогическай институтка алын кылаас уонна англискай тыл учууталын идэтигэр үөрэнэбит. Ол иһин биир дойдулаахтар буоламмыт эрэллээхтик, көхтөөхтүк сайыммытын атаардыбыт. Хотугу полушарияҕа саамай тымныы дойдуга олорорбутун, Таастаах Дьааҥыттан түөрт оҕо бииргэ кэлбиппитин наһаа сэргииллэр», – диэн кэпсиир.
Аня «Арассыыйа устудьуоннарын этэрээттэрэ» диэн ыччат холбоһугун түмсүүтүгэр баар, «Дьүкээбил» этэрээт sop.djykeebil киинин страницатыгар — куйаар ситимнэригэр этэрээт ыытар үлэтин сырдата олорор. Проводниктар студенческай этэрээттэригэр сайын араас рейстэргэ сылдьыбыттар. Саамай уһун рейстэрэ 11 күннээх эби, Санкт-Петербург – Новороссийск, кылгастара түөртүү-биэстии күннээх – Уренгой, Москва. Бастаан, сайыҥҥы үлэҕэ киирии кэнниттэн устудьуоннары үлэһиттэр уопсай дьиэлэригэр олохтообуттар. Ыраах-чугас рейстэртэн кэлэн икки-үс күн сынньанаат салгыы атын рейстэргэ бараллар эбит.
«Бу уон биир күннээх бүтэһик рейспэр Санкт-Петербург – Новороссийск баран кэллим. Онон дуобагар быһыытынан 450 чаас толорон аны Дьокуускайга үөрэхпэр барабын. Проводнигынан үлэлииргэ сүрүннээн дьону кытта алтыһыы, кинилэри арыаллыырыҥ быһыытынан сөптөөх усулуобуйаны тэрийии буолар. Ыарахана диэн, холобур, Челябинскайтан Питерга «перестойга» тохтоон орон таҥастарын анал мөһөөччүктэргэ угуу, вагону сууйуу-сотуу. Түргэнник уборкалаан маҕаһыыҥҥа сүүрэ түһэн кэлиэххэ сөп. Мин адьас кичэйэн сууйар буоламмын бытааммын», – диэн Анна кэпсиир.
Дьааҥы кыыһа сайынын рейсэргэ сылдьыы олус интэриэһинэйин, араас куораттары көрөрүн, хамнаһа да үчүгэйин, сайыҥҥы өттүгэр үлэлии түһэргэ бары өттүнэн эргиччи табыгастааҕын этэр. Челябинскайга тиийээт зоопаркаҕа, пляжка сылдьыбыттарын, куорат кэрэ-бэлиэ миэстэлэригэр экскурсиялаабыппыттарын кэпсиир.
Арассыыйа араас өрөгүйүөннэриттэн, Владивостоктан, Томскайтан элбэх оҕо проводниктаабыт. Онон, дойду араас муннуктарыттан тиийбит ыччаттар бары билсэн, доҕордоһон, санаа атастаһан сайыннарын олус бэркэ атаардыбыттара Аня истиҥ кэпсээнигэр ахтыллар. Кини: «Атын оҕолору этэрээккэ киллэрэн, салгыы сайдан, аны сайын рейстэргэ баран үлэлиэхпит диэн эрэнэбин. Үөрэхпин бүтэрдэхпинэ оскуолаҕа үлэлиир былааннаахпын, эбэтэр салгыы үрдэтинэн магистратураҕа үөрэниэхпин баҕарабын», – диэн ыралаах санаатын сырдатар.
Аняҕа кынаттаах санаалара томточчу туоллуннар диэн туран үөрэҕэр үрдүк ситиһиилэри, айымньылаах олоҕу баҕарабыт.
Боотто Асхаарап