Элгэс нэһилиэгэр элбэх ходуһалары уу ыллар да, ынах сүөһүнү, сылгыны ииттэр хаһаайыстыбалаах дьон балачча оттоннулар, от үүнүүтэ быйыл куһаҕана суох буолан туруоруллубут былааны толоруу сэнэх көстүүлээх. 8 биирдиилээн хаһаайыстыба 55 ынах сүөһүнү ииттэн тураллар, ол иһигэр 21 ынах, 21 тыһаҕас, 12 торбос уонна биир «Нохоо» диэн оҥус.
Сылгыга 2 бааһынай хаһаайыстыба (ИП) 116 сылгылаахтар, маны таһынан 31 биирдиилээн хаһаайыстыба 219 сылгыны ииттэн тураллар. А.Р. Слепцов аатынан Элгэс орто оскуолата 6 сылгылаах. Онон, уопсайа нэһилиэк үрдүнэн 341 сылгы баара бэлиэтэнэр.
Кэлиҥҥи сылларга дьиэ көтөрүн, кыылын ииттии интэриэһи тардар буолла – биэс бэйэ хаһаайыстыбата 60 кууруссаны, биир хаһаайыстыба 16 кролигы уонна биир хаһаайыстыба 4 козаны ииттэн туруораллар.
«Саха дьонун, тыа сиригэр олорооччулары тыа хаһаайыстыбата эрэ быыһыыр кыахтаах. Сүөһү иитиитин саастаах дьон кырдьык кыайбат. Ол иһин аймаҕынан, биир санаалаах дьон, бииргэлэһэр ордук. Ол отугар көмө буолуо этэ, элбэх киһи үлэтэ кыайыылаах буолар. Ас-таҥас сыаната, горючай ыарыы турар. Онон бэйэ оҥорон таһаарар бородууксуйатын элбэтэр наада», – диэн олохтоохтор ынах сүөһүнү, сылгыны ииттии наадалааҕын туһунан санааларын үллэстэллэр, сүөһү иитии турууластахха барыыстааҕын этэллэр.
«Быйылгы уулаах сайыҥҥа элбэх киһи ото ууга былдьаммыта. Охсуллубут от кырсыгар хаалбыт от үүнэн сорохтор хадьымаллаатылар. Тыа хаһаайыстыбатыгар чэпчэкитэ суох кэмнэр кэлэннэр, хомойуох иһин, сорохтор сүөһүлэрин аҕыйатар былааннаахтар. Чооно ходуһатыгар оттуур Александр Николаевич Слепцов аҕыйах сыллааҕыта сүөһүлэрин эспит эбит буоллаҕына, кэлин, сүөһүтэ суох куһаҕан эбит диэн икки эдэр ынах ылан сүөһү ииттэн эрэр. Маннык бачыын олоххо өссө да киирдэр диэн баҕалаахпыт», – диир Элгэс олохтоох дьаһалтатын тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһэ Татьяна Егоровна Ефимова.
Александр Николаевич уола, улахан удьуор сыдьаана Николай Александрович Слепцов быйыл сайын сылгынан бааһынай хаһаайыстыба тэриннэ, 83 төбө сылгылаах. Дьонун кытта Түбэҕэ, Чоноҕо оттууллар, 25 туонна оту оттоотулар.
Тыа хаһаайыстыбатын өрө туппут Элгэс нэһилиэгин олохтоохторо үтүө үгэһи салгыыллар –«Бочуот знага» уонна «Үлэ кыһыл знамята» уордьаннар кавалердара, Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, удьуор сылгыһыт Петр Алексеевич Рожин уонна олоҕун устатын тухары хороҕор муостааҕын, сыспай сиэллээҕин, козаны, кууруссаны иитиинэн дьарыгырбыт, таҥаһы хаамтарар иистэнньэҥ, кинигэлээх хоһоонньут Анна Дмитриевна Рожина сиэннэрэ Николай Александрович өбүгэтин сирин көрөн-истэн, сылгы иитиитинэн дьарыгырбыт эдэр киһи үгүс эдэр дьоҥҥо үтүө холобур буолар.
Адыаччыттан төрүттээх Элгэстэр күтүөттэрэ Александр Владимирович Горохов сылгынан дьарыктаммыта ыраатан эрэр. 33 сылгылаах, 10 ынах сүөһүтүн барытын кыстатар баҕалаах, быйыл Сыырдаах уонна Үндүгүр ходуһаларыгар оттонон, эбии хадьымаллаан, 25 туоннаны оттонно. Нэһилиэнньэҕэ сүөгэй ытыйан атыылаан дьону-сэргэни үрүҥ илгэ аһынан аһатан олорор.
Даҕатан эттэххэ, Александр Владимирович биллэр сылгыһыттар удьуордара. Кыра сааһыгар сылдьан, үһүйээҥҥэ киириэн киирбит, оччолорго икки сааһыгар (тыйыгар) сылдьар Мотуоҕу аан бастаан кини сүүрдэн Адыаччы ыһыаҕын ат сүүрдүүтүгэр соноҕосторго иккис миэстэни ылан саа ботуруонунан наҕараадаламмыттаах. «Дьиҥэр, Мотуох эккирэттэххэ куотан хаалар, күөлү көрбүтүнэн быһа харбыыр, киһи соччо мииннэргэ дьулуспат ата этэ, кэлин сүүрүүгүнэн аар-саарга аатырбыта. Бастакы сүүрдээччи Олимпийскай Сааска», – диэн сылгыһыт ахтыыта «Дьөһөгөй айыылаах бэлиэ киһи» диэн кинигэҕэ киирбитэ. Онон Александр Владимирович бүгүн, бэҕэһээ эрэ буолбакка, сылгыга дьоҕура кыратыттан иҥэриллибитэ.
«Александр Владимирович ииттэр ынаҕын, сылгытын тутан олорор кэскиллээх, бастыҥ, киһибит буолар» – диэн олохтоохтор киэн тутта кэпсииллэр. Нэһилиэк тыатын хаһаайыстыбатыгар ынах сүөһүнү элбэтэ сылдьар, ааттыын, «Нохоо» диэн оҥуһа бочуокка сылдьар диэххэ сөп.
Александр Владимирович бэйэтэ улууска ыытыллар ат сүүрдүүтүн күрэҕин тэрээһиннэригэр хамаанда тэринэн кыттан Элгэс нэһилиэгин аатын элбэхтик ааттаппыта, ааттатыаҕа турдаҕа — Ньурба курдук ыраах улуустан жокейдары бэйэтэ хамнастаан, кэлэр-барар суолларын төлөөн, аҕалан, ат сүүрдүүтүн таһымын үрдэппитэ. Ынах сүөһүнү дэлэтэр, элбэтэр, кыстатар санаалаах.
«Тыа хаһаайыстыбатын үлэтин өрө туппут уолаттар үтүө холобурдарын көрөн, сылгы, ынах иитии салҕаннар диэн баҕа санаалаахпыт. Холобур, Иван Егорович Мигалкин кэргэнэ Айна Иннокентьевналыын, Николай Васильевич Эверстов кэргэнэ Розалия Дмитриевналыын хороҕор муостаахтарыттан илиилэрин араарбакка үлэлии-хамныы сылдьаллар, оҕолорун, сиэннэрин үрүҥ аһынан аһаталлар, нэһилиэнньэҕэ үүт, сүөгэй атыылаан эбии дохуоттаналлар, дьон махталын ылаллар. Үүт бородууксуйатын оҥорор тэрилтэтэ суох бөһүөлэккэ үүт ас ытыыта хамаҕатык барар», – диир Элгэс нэһилиэгин тыатын хаһаайыстыбатын исписэлииһэ Татьяна Егоровна Ефимова.
Улахана суох, 300-чэ нэһилиэнньэлээх Элгэс нэһилиэгэр аҕыс ыал ынах сүөһүнү тутан туруорар. Ылан көрдөххө, бу улахана да, кырата да суох сыыппара. Билиҥҥи кэмҥэ сүөһү ииттэр, биир өттүнэн кыһалҕалаах ыйытыктары үөскэттэр да, элгэстэр бэйэлэрин истэригэр бу боппуруоһу сытыытык туруоран «Төһө кыалларынан кыттыһан ынах сүөһүнү ииттиэххэ наада, отун бары бииргэ оттоон, сүөһү көрөр киһиэхэ ый аайы хамнас төлөөн. Урут Суордаахха оннук үлэлиир хотонноох этилэр. Уутун, уотун дьаһалта уйунар дииллэр этэ. уопсай хотон наада эбит…», – диэн санааларын атастаһаллара ынах сүөһүнү ииттиигэ болҕомтолорун уураллара көстөр.
Боотто Асхаарап